بیماری زونا یک عفونت ویروسی دردناک است که با فعال شدن دوباره ویروس آبله‌مرغان ایجاد می‌شود؛ در این مقاله با علائم، علت، درمان، عوارض و راه‌های پیشگیری از زونا آشنا می‌شوید.
| عنوان | توضیحات |
|---|---|
| نام بیماری | بیماری زونا |
| نام انگلیسی | Herpes Zoster |
| عامل بیماری | فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر؛ همان ویروسی که باعث ابله مرغان می‌شود. |
| تخصص مرتبط |
|
| نیاز به مراجعه به پزشک | بله بهتر است با مشاهده درد، سوزش یا بثورات و تاول‌های مشکوک، برای تشخیص و شروع درمان در اسرع وقت به پزشک مراجعه شود. |
| اورژانسی بودن | معمولاً خیر اما زونا در اطراف چشم یا همراه با تاری دید، ضعف عضلات صورت، کاهش شنوایی یا علائم عصبی نیاز به ارزیابی سریع پزشکی دارد. |
| آیا واگیردار است؟ | تا حدی زونا مستقیماً باعث انتقال زونا به فرد دیگر نمی‌شود، اما تماس با مایع تاول‌ها می‌تواند ویروس را به فرد فاقد ایمنی منتقل کرده و باعث ابله مرغان شود. |
| آیا قابل درمان است؟ | بله بیماری زونا معمولاً با داروهای ضدویروس، کنترل درد و مراقبت از ضایعات پوستی قابل درمان و مدیریت است. شروع زودهنگام درمان می‌تواند به کاهش شدت بیماری و برخی عوارض کمک کند. |
- درمان را عقب نیندازید: هرچه تشخیص و شروع درمان زودتر انجام شود، احتمال کنترل بهتر علائم و کاهش برخی عوارض بیشتر است.
- زونا فقط یک مشکل پوستی نیست: درد، سوزش و گزگز ممکن است حتی قبل از ظاهر شدن تاول‌ها شروع شوند.
- این بیماری در اطراف چشم را جدی بگیرید: بثورات نزدیک چشم، تاری دید یا درد چشم نیاز به بررسی سریع پزشکی دارد.
- تاول‌ها را دستکاری نکنید: ترکاندن یا خاراندن ضایعات می‌تواند باعث تحریک پوست و افزایش احتمال عفونت شود.
- سالمندان بیشتر در معرض عوارض هستند: به‌ویژه خطر درد عصبی طولانی‌مدت پس از بهبود ضایعات در سنین بالاتر افزایش پیدا می‌کند.
- مستقیماً زونا منتقل نمی‌شود: اما تماس مستقیم با مایع تاول‌ها می‌تواند ویروس را به فرد فاقد ایمنی منتقل کند و باعث آبله‌مرغان شود.
فهرست مطالب
ازعلائم اولیه تا درمان و پیشگیری
بیماری زونا یک عفونت ویروسی است که در اثر فعال شدن دوباره ویروس آبله‌مرغان در بدن ایجاد می‌شود. این بیماری معمولاً با درد، سوزش یا حساسیت پوستی آغاز شده و پس از آن تاول‌های دردناک در ناحیه‌ای مشخص از بدن ظاهر می‌شوند. شناخت زودهنگام علائم می‌تواند به شروع سریع‌تر درمان کمک کند.
زونا در هر سنی ممکن است ایجاد شود، اما احتمال بروز آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. علت اصلی ابتلا، فعال شدن مجدد ویروس واریسلا زوستر است که پس از ابتلا به آبله‌مرغان می‌تواند سال‌ها در سلول‌های عصبی بدن باقی بماند. ضعف سیستم ایمنی، افزایش سن و برخی شرایط جسمی می‌توانند احتمال فعال شدن ویروس را افزایش دهند.
این بیماری معمولاً با داروهای ضدویروس و روش‌های کنترل درد و علائم درمان می‌شود، اما در برخی افراد می‌تواند عوارضی مانند درد عصبی طولانی‌مدت ایجاد کند. این بیماری در صورت و به‌ویژه اطراف چشم اهمیت بیشتری دارد و باید سریع بررسی شود. در ادامه با علائم، علت، درمان، عوارض و راه‌های پیشگیری از بیماری زونا آشنا می‌شویم.
بیماری زونا چیست؟
بیماری زونا یک عفونت ویروسی دردناک است که توسط ویروس واریسلا زوستر ایجاد می‌شود؛ همان ویروسی که باعث آبله‌مرغان می‌شود. پس از ابتلا به آبله‌مرغان، ویروس می‌تواند در بافت‌های عصبی بدن باقی بماند و سال‌ها بعد دوباره فعال شود و زونا ایجاد کند.
بیماری زونا معمولاً با درد، سوزش، گزگز یا حساسیت پوست شروع می‌شود و پس از آن بثورات قرمز و تاول‌های پر از مایع در مسیر یک عصب ظاهر می‌شوند. این ضایعات اغلب در یک سمت بدن یا یک سمت صورت دیده می‌شوند و معمولاً از خط وسط بدن عبور نمی‌کنند.
زونا چگونه ایجاد می‌شود؟
پس از بهبود آبله‌مرغان، ویروس واریسلا زوستر به حالت غیرفعال در سلول‌های عصبی باقی می‌ماند. با افزایش سن یا ضعیف شدن سیستم ایمنی، احتمال فعال شدن دوباره ویروس بیشتر می‌شود و در نتیجه زونا بروز می‌کند.
چه کسانی بیشتر به زونا مبتلا می‌شوند؟
احتمال ابتلا به زونا در افراد زیر بیشتر است:
- افراد بالای ۵۰ سال
- سالمندان
- افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند
- افرادی که به بیماری‌هایی تضعیف‌کننده سیستم ایمنی مبتلا هستند
- افرادی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی یا برخی درمان‌های سرطان را دریافت می‌کنند
با این حال، داشتن سابقه آبله‌مرغان به این معنی نیست که فرد حتماً در آینده به زونا مبتلا می‌شود.
زونا واگیردار است؟ نحوه انتقال و سرایت
زونا به‌طور مستقیم از یک فرد مبتلا به فرد دیگر منتقل نمی‌شود؛ یعنی فرد سالم نمی‌تواند از شخص مبتلا «زونا» بگیرد. با این حال، مایع موجود در تاول‌های زونا حاوی ویروس واریسلا زوستر است و فردی که قبلاً آبله‌مرغان نگرفته یا واکسن آن را دریافت نکرده باشد، ممکن است در تماس با این مایع به آبله‌مرغان مبتلا شود.
زونا چگونه منتقل می‌شود؟
انتقال ویروس بیشتر از طریق تماس مستقیم با مایع تاول‌های پوستی اتفاق می‌افتد. خطر انتقال در زونا نسبت به آبله‌مرغان کمتر است و پوشاندن ضایعات پوستی می‌تواند احتمال انتقال ویروس را کاهش دهد.
افراد مبتلا به زونا بهتر است تا زمان خشک شدن تاول‌ها از تماس نزدیک با افراد زیر خودداری کنند:
زونا تا چه زمانی واگیردار است؟
بیماری زونا زمانی قابلیت انتقال دارد که تاول‌ها فعال و حاوی مایع باشند. با خشک شدن تاول‌ها و تشکیل دلمه، خطر انتقال ویروس به‌شدت کاهش یافته و فرد دیگر عفونی محسوب نمی‌شود.
راه‌های پیشگیری از انتقال زونا
برای کاهش احتمال انتقال ویروس می‌توان اقدامات زیر را انجام داد:
علائم و علت بیماری زونا چیست؟
زونا معمولاً با درد، سوزش، گزگز یا حساس شدن پوست در یک ناحیه مشخص شروع می‌شود. این علائم ممکن است چند روز پیش از ظاهر شدن ضایعات پوستی ایجاد شوند و در بعضی افراد شدت زیادی داشته باشند.
پس از شروع علائم اولیه، معمولاً بثورات قرمز روی پوست ظاهر می‌شوند و سپس به تاول‌های کوچک و پر از مایع تبدیل می‌شوند. این تاول‌ها در ادامه باز شده و دلمه می‌بندند و اغلب در یک سمت بدن یا صورت دیده می‌شوند.
علائم اولیه زونا
علائم زونا می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
یکی از ویژگی‌های مهم بیماری زونا این است که درد معمولاً قبل از ایجاد تاول‌ها شروع می‌شود. در برخی موارد نیز ممکن است فرد درد و علائم عصبی داشته باشد، اما ضایعات پوستی مشخصی ایجاد نشود.
ظاهر تاول‌ها و بثورات پوستی
ضایعات زونا معمولاً در امتداد مسیر یک عصب ایجاد می‌شوند و به شکل نواری در یک طرف بدن ظاهر می‌شوند. شایع‌ترین محل‌ها شامل قفسه سینه، شکم، پشت، صورت و گردن است.
تاول‌ها معمولاً طی مدتی باز می‌شوند و روی آن‌ها دلمه تشکیل می‌شود. اگر بثورات در اطراف چشم یا روی صورت ایجاد شوند، باید جدی‌تر گرفته شوند؛ زیرا درگیری چشم می‌تواند به آسیب بینایی منجر شود.
علت فعال شدن ویروس زونا
علت اصلی بیماری زونا، فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر است. این ویروس پس از ابتلا به آبله‌مرغان در بدن باقی می‌ماند و ممکن است سال‌ها غیرفعال باشد و بعداً دوباره فعال شود.
علت دقیق فعال شدن ویروس در همه افراد مشخص نیست، اما افزایش سن و ضعیف شدن سیستم ایمنی از عوامل مهم مرتبط با بروز زونا هستند. برخی بیماری‌ها و داروهایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند نیز می‌توانند خطر ابتلا را افزایش دهند.
تشخیص بیماری زونا
تشخیص زونا معمولاً بر اساس علائم، محل درد و شکل بثورات پوستی انجام می‌شود. پزشک با بررسی سابقه علائم و معاینه پوست می‌تواند در بسیاری از موارد بیماری را تشخیص دهد، به‌خصوص زمانی که تاول‌های مشخص در یک سمت بدن یا صورت ایجاد شده باشند.
در بعضی افراد، به‌ویژه زمانی که ظاهر ضایعات معمول نباشد یا سیستم ایمنی فرد ضعیف باشد، تشخیص دشوارتر است. در چنین شرایطی ممکن است پزشک برای تأیید تشخیص، نمونه‌ای از مایع تاول یا ضایعه پوستی را برای آزمایش بررسی کند.
زونا چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک معمولاً موارد زیر را بررسی می‌کند:
در مواردی که تشخیص قطعی از طریق معاینه امکان‌پذیر نباشد، آزمایش PCR برای شناسایی DNA ویروس واریسلا زوستر یکی از روش‌های مؤثر برای تأیید بیماری زونا است.
زونا با چه بیماری‌هایی اشتباه می‌شود؟
بثورات زونا در برخی موارد ممکن است با بیماری‌های پوستی یا عفونت‌های دیگر اشتباه گرفته شود. از جمله مواردی که می‌توانند ظاهری مشابه ایجاد کنند عبارت‌اند از:
به همین دلیل، به‌خصوص اگر ضایعات ظاهر غیرمعمولی داشته باشند یا هنوز تاول‌ها ایجاد نشده باشند، تشخیص پزشک اهمیت زیادی دارد.
درمان بیماری زونا
درمان زونا بیشتر با هدف کوتاه‌تر کردن دوره بیماری، کاهش درد و جلوگیری از عوارض انجام می‌شود. داروهای ضدویروس مانند آسیکلوویر، والاسیکلوویر و فامسیکلوویر از داروهای اصلی درمان هستند و معمولاً هرچه درمان زودتر شروع شود، نتیجه بهتری خواهد داشت.
داروهای ضدویروس زونا
داروهای ضدویروس باید با تشخیص و تجویز پزشک مصرف شوند. این داروها می‌توانند به سریع‌تر شدن روند بهبود و کاهش شدت علائم کمک کنند و به‌خصوص در شروع زودهنگام بیماری اهمیت بیشتری دارند.
به‌طور معمول توصیه می‌شود درمان ضدویروسی در ۷۲ ساعت نخست پس از ظاهر شدن بثورات شروع شود. اگر این زمان گذشته باشد، در صورت وجود تاول‌های جدید یا عوارض بیماری، پزشک ممکن است همچنان درمان را توصیه کند.
درمان درد و خارش زونا
درد زونا ممکن است شدید باشد و در بعضی افراد حتی پس از برطرف شدن بثورات نیز ادامه پیدا کند. پزشک بر اساس شدت درد می‌تواند از داروهای مناسب برای کنترل درد استفاده کند.
برای کاهش خارش و ناراحتی پوستی نیز استفاده از کمپرس خنک و مرطوب می‌تواند کمک‌کننده باشد. بهتر است تاول‌ها خراشیده یا ترکیده نشوند تا احتمال تحریک و عفونت پوستی کاهش پیدا کند.
درمان خانگی زونا
درمان‌های خانگی جایگزین داروهای تجویزشده توسط پزشک نیستند، اما می‌توانند به کنترل علائم کمک کنند. استراحت کافی و استفاده از کمپرس خنک روی ناحیه درگیر می‌تواند درد و خارش را تا حدی کاهش دهد.
مدت زمان بهبود زونا
بیماری زونا معمولاً طی چند هفته بهبود پیدا می‌کند، اگرچه مدت بهبودی در افراد مختلف متفاوت است. در برخی افراد، درد عصبی ممکن است بعد از برطرف شدن بثورات ادامه پیدا کند و نیازمند درمان جداگانه باشد.
عوارض و خطرات بیماری زونا
زونا در بیشتر افراد طی چند هفته بهبود پیدا می‌کند، اما در بعضی افراد ممکن است عوارض ایجاد شود. احتمال بروز عوارض با افزایش سن بیشتر است و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
درد عصبی بعد از بیماری زونا
شایع‌ترین عارضه زونا، درد عصبی پس از هرپس یا نورالژی پس از هرپس (PHN) است. این درد در همان ناحیه‌ای ایجاد می‌شود که قبلاً ضایعات زونا وجود داشته‌اند و ممکن است پس از برطرف شدن تاول‌ها برای ماه‌ها یا حتی سال‌ها ادامه پیدا کند.
این درد می‌تواند به شکل سوزش، تیر کشیدن، درد عمیق یا حساسیت شدید پوست احساس شود. حتی تماس لباس یا لمس ساده پوست ممکن است برای فرد دردناک باشد. احتمال بروز این عارضه در افراد مسن بیشتر است.
سایر عوارض زونا
علاوه بر درد عصبی، زونا در شرایط خاص می‌تواند عوارض دیگری ایجاد کند، از جمله:
- عفونت باکتریایی ضایعات پوستی
- مشکلات بینایی در صورت درگیری چشم
- مشکلات شنوایی یا تعادل
- التهاب مغز
- ذات‌الریه
- اختلال عملکرد برخی اعصاب
این عوارض شایع نیستند، اما در افراد دارای ضعف سیستم ایمنی یا درگیری نواحی حساس مانند چشم، اهمیت بیشتری دارند.
آیا بیماری زونا خطرناک است؟
در بیشتر افراد، این بیماری یک بیماری تهدیدکننده زندگی نیست و با درمان مناسب کنترل می‌شود. با این حال، محل درگیری و وضعیت سیستم ایمنی فرد می‌تواند بر شدت بیماری و احتمال عوارض تأثیر بگذارد.
بیماری زونا چشمی
زونا چشمی نوعی از زونا است که شاخه چشمی عصب سه‌قلو را درگیر می‌کند. در این حالت ممکن است ضایعات پوستی در پیشانی، پلک یا اطراف بینی ظاهر شوند و خود چشم نیز تحت تأثیر قرار بگیرد. این نوع زونا اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت درگیری چشم می‌تواند باعث عوارض جدی بینایی شود.
علائم زونا چشمی
علائم زونا چشمی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درد یا سوزش در یک طرف صورت
- ایجاد تاول روی پیشانی یا اطراف چشم
- تورم پلک
- قرمزی چشم
- حساسیت به نور
- تاری دید
- درد یا ناراحتی داخل چشم
گاهی علائم پوستی چند روز قبل از علائم چشمی ظاهر می‌شوند. به همین دلیل، مشاهده بثورات زونا در پیشانی یا اطراف چشم باید جدی گرفته شود.
خطرات بیماری زونا برای چشم
درگیری چشم در زونا می‌تواند باعث التهاب و آسیب به بخش‌های مختلف چشم شود و در موارد شدید، کاهش یا از دست رفتن بینایی را به دنبال داشته باشد. به همین دلیل زونا در اطراف چشم تنها یک مشکل پوستی محسوب نمی‌شود و نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
درمان زونا چشمی
درمان این بیماری چشمی باید هرچه سریع‌تر توسط پزشک انجام شود. داروهای ضدویروس بخش مهمی از درمان هستند و پزشک ممکن است برای بررسی میزان درگیری چشم، معاینه تخصصی چشم نیز انجام دهد.
زونا در بزرگسالان و سالمندان
بیماری زونا می‌تواند در بزرگسالان ایجاد شود، اما خطر ابتلا و بروز عوارض آن با افزایش سن بیشتر می‌شود. کاهش تدریجی قدرت سیستم ایمنی در سنین بالاتر یکی از عواملی است که احتمال فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر را افزایش می‌دهد.
در سالمندان، علائم بیماری زونا ممکن است شدیدتر باشند و احتمال باقی ماندن درد عصبی پس از برطرف شدن بثورات نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، تشخیص و شروع درمان در سنین بالاتر اهمیت بیشتری دارد.
زونا در بزرگسالان
بیماری زونا در بزرگسالان معمولاً با درد، سوزش یا گزگز در یک ناحیه از بدن آغاز می‌شود و سپس بثورات و تاول‌های دردناک ظاهر می‌شوند. ضایعات معمولاً در یک سمت بدن یا صورت و در امتداد مسیر یک عصب ایجاد می‌شوند.
عواملی مانند افزایش سن، بعضی بیماری‌ها و مصرف داروهایی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند، می‌توانند خطر ابتلا به زونا را افزایش دهند.
زونا در سالمندان
سالمندان بیش از افراد جوان در معرض عوارض این بیماری قرار دارند. یکی از مهم‌ترین این عوارض، درد عصبی پس زونا است که ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها پس از برطرف شدن بثورات ادامه پیدا کند.
احتمال بروز عوارض شدیدتر در افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند نیز بیشتر است. در این افراد ممکن است بثورات گسترده‌تر و بیماری شدیدتر باشد.
خطر عوارض زونا در سالمندان
مهم‌ترین عارضه‌ای که در سنین بالاتر باید مورد توجه قرار گیرد، نورالژی پس از هرپس یا درد عصبی طولانی‌مدت است. همچنین درگیری چشم، مشکلات شنوایی، التهاب مغز و ذات‌الریه از عوارض نادر اما جدی بیماری زونا هستند.
زونا در صورت، سر و گردن
زونا می‌تواند در مسیر اعصاب صورت، سر و گردن نیز ایجاد شود. در این حالت، درد، سوزش یا گزگز ممکن است قبل از ظاهر شدن بثورات شروع شود و سپس تاول‌های دردناک معمولاً در یک سمت صورت یا گردن ظاهر شوند. ضایعات بیماری زونا معمولاً از خط وسط بدن عبور نمی‌کنند.
علائم بیماری زونا در صورت و سر
علائم این نوع بیماری در این نواحی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
بیماری زونا در صورت اهمیت بیشتری دارد، زیرا بسته به عصب درگیر ممکن است چشم، گوش یا برخی اعصاب صورت نیز تحت تأثیر قرار بگیرند.
زونا در گوش و صورت
اگر ویروس واریسلا زوستر اعصاب اطراف گوش و عصب صورت را درگیر کند، ممکن است وضعیتی به نام سندرم رامسی هانت ایجاد شود. درد و تاول در اطراف یا داخل گوش، تغییر شنوایی، وزوز گوش، سرگیجه یا ضعف عضلات یک سمت صورت از علائم احتمالی آن هستند.
چه زمانی زونا در صورت خطرناک است؟
زونا در صورت، به‌خصوص اگر اطراف چشم یا گوش ایجاد شده باشد، نیاز به توجه بیشتری دارد. درگیری چشم می‌تواند به عوارض بینایی منجر شود و درگیری اعصاب اطراف گوش نیز ممکن است باعث مشکلات شنوایی، تعادل یا ضعف صورت شود.
زونا در زنان و بارداری
زونا در دوران بارداری شایع نیست، اما ممکن است در این دوره نیز ایجاد شود. زونا معمولاً به دلیل فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر در بدن فردی ایجاد می‌شود که قبلاً به آبله‌مرغان مبتلا شده است. در صورت بروز علائم، تشخیص و درمان باید با نظر پزشک انجام شود.
زونا در دوران بارداری
اگر یک زن باردار به بیماری زونا مبتلا شود، معمولاً لازم است پزشک شدت بیماری و محل درگیری را بررسی کند. وجود زونا با آبله‌مرغان تفاوت دارد و خطرات آن برای جنین یکسان نیست؛ بنابراین نباید زونا و آبله‌مرغان در بارداری با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
همچنین مصرف داروهای ضدویروس یا سایر داروها در دوران بارداری باید با نظر پزشک انجام شود و نباید دارویی را خودسرانه برای درمان زونا مصرف کرد.
آیا زونا به جنین منتقل می‌شود؟
زونا مانند آبله‌مرغان یک عفونت اولیه ناشی از ویروس واریسلا زوستر نیست و به‌طور معمول به شکل مستقیم از مادر به جنین منتقل نمی‌شود. با این حال، تماس فرد باردارِ فاقد ایمنی با ضایعات زونا می‌تواند باعث ابتلا به ویروس و ایجاد آبله‌مرغان شود؛ به همین دلیل باید از تماس مستقیم با تاول‌های فرد مبتلا خودداری شود.
درمان زونا در بارداری
درمان این نوع بیماری در دوران بارداری باید بر اساس شرایط مادر و با نظر پزشک انتخاب شود. پزشک ممکن است در صورت نیاز داروی ضدویروس تجویز کند و برای کنترل درد و علائم پوستی نیز روش‌های مناسب و ایمن را در نظر بگیرد.
زونا و آبله مرغان؛ تفاوت و ارتباط
زونا و آبله مرغان هر دو توسط ویروس واریسلا زوستر ایجاد می‌شوند، اما دو بیماری متفاوت هستند. آبله مرغان معمولاً نخستین بیماری ناشی از این ویروس است؛ پس از بهبود، ویروس می‌تواند در سلول‌های عصبی بدن باقی بماند و سال‌ها بعد دوباره فعال شود و بیماری زونا را ایجاد کند.
ارتباط زونا و آبله مرغان
پس از ابتلا به آبله مرغان، ویروس واریسلا زوستر از بدن به‌طور کامل حذف نمی‌شود و در حالت غیرفعال در بافت عصبی باقی می‌ماند. اگر سال‌ها بعد ویروس دوباره فعال شود، به‌جای آبله مرغان، زونا ایجاد می‌شود. البته همه افرادی که آبله مرغان گرفته‌اند، الزاماً در آینده به زونا مبتلا نمی‌شوند.
تفاوت علائم زونا و آبله مرغان
| ویژگی | آبله مرغان | زونا |
|---|---|---|
| عامل بیماری | ویروس واریسلا زوستر | ویروس واریسلا زوستر |
| زمان بروز | معمولاً پس از اولین عفونت | فعال شدن دوباره ویروس |
| شکل ضایعات | ضایعات متعدد در بخش‌های مختلف بدن | معمولاً نواری و در یک سمت بدن |
| علامت شاخص | خارش و بثورات گسترده | درد، سوزش و تاول‌های دردناک |
| محل ضایعات | معمولاً صورت، پوست سر و تنه و سپس سایر قسمت‌ها | اغلب در یک ناحیه مشخص و در مسیر عصب |
| امکان انتقال | بسیار مسری است | می‌تواند ویروس را به فرد فاقد ایمنی منتقل کند |
آیا زونا همان آبله مرغان است؟
خیر. زونا و آبله مرغان یک بیماری نیستند، اما عامل ویروسی مشترکی دارند. فرد مبتلا به زونا نمی‌تواند زونا را مستقیماً به فرد دیگری منتقل کند؛ با این حال، تماس با تاول‌های زونا می‌تواند در فردی که در برابر آبله مرغان ایمنی ندارد، باعث ابتلا به آبله مرغان شود.
تغذیه در بیماری زونا
تغذیه مناسب می‌تواند به تأمین انرژی و مواد مغذی مورد نیاز بدن در دوران بیماری کمک کند. با این حال، غذای خاصی به‌عنوان درمان مستقیم بیماری زونا شناخته نمی‌شود و تغذیه مناسب باید در کنار درمان پزشکی مورد استفاده قرار گیرد.
غذاهای مفید در دوران زونا
در دوران بیماری زونا بهتر است تا حد امکان از یک رژیم غذایی متنوع و متعادل استفاده شود. می‌توان مواد غذایی زیر را در برنامه غذایی قرار داد:
این مواد غذایی می‌توانند بخشی از یک الگوی غذایی سالم باشند و مواد مغذی مورد نیاز بدن را تأمین کنند.
مواد غذایی برای تقویت بدن
مصرف کافی مایعات نیز اهمیت دارد. آب برای جلوگیری از کم‌آبی بدن ضروری است و در صورت وجود تب، نیاز بدن به مایعات می‌تواند افزایش پیدا کند. بهتر است آب و نوشیدنی‌های بدون قند افزوده جایگزین نوشیدنی‌های بسیار شیرین شوند.
چه غذاهایی را کمتر مصرف کنیم؟
در دوران بیماری بهتر است مصرف غذاهای بسیار فرآوری‌شده، خوراکی‌های حاوی قند افزوده زیاد و چربی‌های اشباع‌شده محدود شود. همچنین اگر فرد در حال مصرف دارو برای درمان زوناست، بهتر است درباره مصرف الکل با پزشک یا داروساز مشورت کند؛در طول درمان بیماری زونا از مصرف الکل پرهیز شود.
پیشگیری از بیماری زونا
پیشگیری از این بیماری بیشتر بر کاهش احتمال فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر و جلوگیری از عوارض آن تمرکز دارد. مهم‌ترین روش پیشگیری اختصاصی، واکسن زونا است که می‌تواند خطر ابتلا و عوارضی مانند درد عصبی پس از زونا را کاهش دهد.
واکسن زونا
واکسن شینگریکس (Shingrix) برای پیشگیری از زونا و عوارض آن استفاده می‌شود. طبق توصیه CDC، در آمریکا افراد ۵۰ سال و بالاتر و همچنین برخی بزرگسالان ۱۹ سال و بالاتر که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، واجد شرایط دریافت این واکسن هستند.
این واکسن حتی برای افرادی که قبلاً به این بیماری مبتلا شده‌اند نیز می‌تواند توصیه شود؛ زیرا ابتلا به زونا از بروز مجدد آن در آینده جلوگیری نمی‌کند. برنامه معمول شینگریکس شامل دو دوز است که در فاصله مشخصی از یکدیگر تزریق می‌شوند.
راه‌های کاهش خطر ابتلا
علاوه بر واکسیناسیون، توجه به سلامت عمومی بدن و کنترل شرایطی که سیستم ایمنی را تضعیف می‌کنند اهمیت دارد. همچنین در صورت ابتلا به این بیماری عفونی، پوشاندن ضایعات و خودداری از تماس مستقیم با تاول‌ها می‌تواند به کاهش انتقال ویروس کمک کند.
چه زمانی برای زونا باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر احتمال می‌دهید به بیماری زونا مبتلا شده‌اید، بهتر است در اولین فرصت با پزشک مشورت کنید. تشخیص و شروع زودهنگام درمان می‌تواند به کوتاه‌تر شدن دوره بیماری و کاهش احتمال برخی عوارض کمک کند.
علائم هشداردهنده زونا
در شرایط زیر مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری دارد:
زونا در اطراف چشم اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا در صورت درمان نشدن می‌تواند باعث آسیب دائمی به چشم و حتی کاهش بینایی شود.
چه کسانی نیاز به مراجعه سریع دارند؟
افراد سالمند و کسانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، در معرض خطر بیشتری برای عوارض بیماری زونا قرار دارند و بهتر است در صورت مشاهده علائم، مراجعه پزشکی را به تأخیر نیندازند. همچنین اگر بثورات در اطراف چشم، صورت یا ناحیه گوش ایجاد شده باشد، ارزیابی سریع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
نقشه راه درمان بیماری زونا
سوالات متداول درباره بیماری زونا
بیماری زونا به‌طور مستقیم باعث انتقال زونا به فرد دیگر نمی‌شود، اما ویروس واریسلا زوستر موجود در تاول‌ها می‌تواند به فردی که قبلاً آبله مرغان نگرفته یا واکسن آن را دریافت نکرده است منتقل شود و باعث آبله مرغان شود.
ضایعات پوستی بیماری زونا معمولاً طی چند هفته بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، درد عصبی در برخی افراد ممکن است پس از برطرف شدن تاول‌ها نیز ادامه داشته باشد.
بله، احتمال ابتلای مجدد به بیماری زونا وجود دارد. به همین دلیل، حتی افرادی که قبلاً زونا گرفته‌اند ممکن است بر اساس شرایط سنی و پزشکی خود به واکسن زونا نیاز داشته باشند.
در بیشتر افراد زونا بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کند، اما گاهی می‌تواند باعث درد عصبی طولانی‌مدت، مشکلات چشمی یا سایر عوارض شود. خطر عوارض در سالمندان و افراد دارای ضعف سیستم ایمنی بیشتر است.
علت اصلی بیماری زونا فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر است. عواملی مانند افزایش سن و ضعف سیستم ایمنی با افزایش خطر ابتلا ارتباط دارند؛ بنابراین نمی‌توان استرس را به‌تنهایی علت مستقیم زونا دانست.
بله. اگر بیماری زونا اطراف چشم یا روی پیشانی ایجاد شود، ممکن است چشم را نیز درگیر کند. زونا چشمی می‌تواند عوارض جدی ایجاد کند، بنابراین در صورت بروز علائم در اطراف چشم باید سریعاً توسط پزشک بررسی شود.
در برخی افراد، درد عصبی پس از برطرف شدن بثورات ادامه پیدا می‌کند. این عارضه که نورالژی پس از هرپس نام دارد، در افراد مسن شایع‌تر است و ممکن است مدت طولانی ادامه داشته باشد.
بله، مراقبت مناسب از پوست و تمیز نگه داشتن ناحیه مبتلا اهمیت دارد. بهتر است تاول‌ها دستکاری یا خراشیده نشوند و برای کاهش ناراحتی می‌توان از کمپرس خنک استفاده کرد.
آنچه باید درباره بیماری زونا به خاطر بسپارید
جمع‌بندی
بیماری زونا یک عفونت ویروسی ناشی از فعال شدن دوباره ویروس واریسلا زوستر است که پس از ابتلا به آبله‌مرغان می‌تواند سال‌ها در بدن باقی بماند. درد، سوزش، گزگز و ایجاد تاول‌های دردناک از مهم‌ترین علائم بیماری زونا هستند و ضایعات معمولاً در یک سمت بدن یا صورت ظاهر می‌شوند.
تشخیص و شروع به‌موقع درمان اهمیت زیادی دارد؛ زیرا داروهای ضدویروس می‌توانند به کاهش شدت و مدت بیماری کمک کنند. اگرچه بیشتر افراد بدون عارضه جدی بهبود پیدا می‌کنند، اما عوارضی مانند درد عصبی پس از زونا ممکن است ایجاد شود و احتمال آن در سالمندان بیشتر است.
در نهایت، پیشگیری و توجه به علائم هشداردهنده اهمیت زیادی دارد. درگیری چشم، صورت یا گوش، درد شدید و وجود ضعف سیستم ایمنی از مواردی هستند که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. واکسن زونا نیز می‌تواند خطر ابتلا و عوارض بیماری را کاهش دهد.
